ભારતીય શેરબજારમાં આજે ભારે હલચલ જોવા મળી રહી છે, જેમાં પ્રાઇવેટ સેક્ટરની સૌથી મોટી બેંક HDFC બેંક (HDFC Bank) લાઈમલાઈટમાં આવી છે. બેંકની અંદર ચાલી રહેલી એક કથિત આંતરિક તપાસ (Internal Probe) અને ચૂકવણીમાં ગેરરીતિઓ (Payment Irregularities) ના મીડિયા અહેવાલોને કારણે આજે ટ્રેડિંગ સેશન દરમિયાન HDFC બેંકના શેરમાં 2 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે.




ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આખો મામલો શું છે અને રોકાણકારોએ હવે શું કરવું જોઈએ.

ગઈકાલે (૨૭ મે) દેશની સૌથી મોટી પ્રાઇવેટ બેંક HDFC બેંક (HDFC Bank) ના શેરમાં સવારના ટ્રેડિંગ સેશન દરમિયાન ૨.૨૬% સુધીનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો અને તેનો ભાવ ઘટીને ₹૭૬૧.૨૫ સુધી પહોંચી ગયો હતો. બેંકની આંતરિક ગવર્નન્સ અને કથિત અનિયમિત પેમેન્ટ પદ્ધતિઓને લગતા કેટલાક નવા અહેવાલો સામે આવ્યા બાદ રોકાણકારોમાં ગભરાટ ફેલાયો છે.

.

🔍 શું છે ₹૪૫ કરોડના ખાનગી પેમેન્ટનો વિવાદ?

અહેવાલો અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪ અને ૨૦૨૫ દરમિયાન મહારાષ્ટ્ર સરકારની એજન્સી MSRDC (મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ રોડ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન) ને કરવામાં આવેલા ₹૪૫ કરોડના કથિત ચુકવણી અંગે બેંકની અંદર 'ઇન્ટરનલ વિજિલન્સ ઇન્વેસ્ટિગેશન' (આંતરિક તપાસ) ચાલી રહી છે. આ તપાસનો આદેશ ગત ૧૨ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ એમ. ડી. રંગનાથની અધ્યક્ષતાવાળી ઓડિટ કમિટી (ACB) દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.

          નિયમ શું કહે છે? કોઈપણ સરકારી સંસ્થાની ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) પર બેંક નક્કી કરેલા વ્યાજ દર કરતાં વધારે વ્યાજ (Differential Interest) ડાયરેક્ટ આપી શકતી નથી.

          બાયપાસ રસ્તો શોધાયો: આ એજન્સીની મોટી ડિપોઝિટ મેળવવા માટે બેંકે કથિત રીતે નક્કી કરેલા દર કરતાં વધુ વ્યાજ આપવાનું 'મૌખિક' વચન આપ્યું હતું. આરબીઆઈના નિયમોનું ઉલ્લંઘન ન દેખાય તે માટે આ ₹૪૫ કરોડની રકમને વ્યાજ તરીકે જમા કરવાને બદલે, બેંકના માર્કેટિંગ વિભાગના બજેટમાંથી 'રોડ સેફ્ટી અવેરનેસ કેમ્પેઈન' ના નામે ૪ સ્થાનિક વેન્ડર્સ (વેપારીઓ) ના માધ્યમથી ડાયવર્ટ કરવામાં આવી હતી.

સૌથી મોટો ખુલાસો: આંતરિક તપાસમાં કેટલાક અધિકારીઓએ જુબાની આપી છે કે આ પ્રકારની ગોઠવણ કરવા માટેની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં બેંકના MD અને CEO શશિધર જગદીશન પોતે હાજર હતા અને તેમની સહમતીથી જ માર્કેટિંગ બજેટમાંથી આ વન-ટાઇમ પેમેન્ટ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો.

.

🚨 ચેરમેન અતનુ ચક્રવર્તીનું અચાનક રાજીનામું

આ તપાસના આદેશ આપ્યાના બરાબર છ દિવસ બાદ, ૧૮ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ HDFC બેંકના નોન-એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન અતનુ ચક્રવર્તીએ અચાનક પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું હતું. તેમણે રાજીનામા પાછળ બેંકના નૈતિક મૂલ્યો અને સિદ્ધાંતો (Values and Ethics) સાથેના મતભેદોને મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું હતું. જો કે, બેંક મેનેજમેન્ટે આ ગ્રાઉન્ડને અકળાવનારું ગણાવતા કહ્યું હતું કે પૂર્વ બ્યુરોક્રેટ (ચક્રવર્તી) એ કોઈ ચોક્કસ ઘટનાનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી.

બેંકના વરિષ્ઠ અધિકારી કેકી મિસ્ત્રીએ વચગાળાના ચેરમેન તરીકેનો ચાર્જ સંભાળ્યા બાદ જણાવ્યું કે, ચેરમેન અને એક્ઝિક્યુટિવ લીડરશિપ વચ્ચે 'વ્યક્તિગત સંબંધોની સમસ્યા' હોઈ શકે છે, પરંતુ બેંકના કામકાજ કે ગવર્નન્સમાં કોઈ મોટી ક્ષતિ નથી અને બેંક સ્થિર છે. HDFC બેંકના ઇતિહાસમાં આ પ્રથમ ઘટના છે જ્યારે કોઈ ચેરમેન મુદત અધવચ્ચે છોડીને ગયા હોય. 

.

🏦 આ મામલે રિઝર્વ બેંક (RBI) નું વલણ શું છે?

ચેરમેનના રાજીનામાના ગણતરીના કલાકોમાં જ રોકાણકારોનો ભરોસો જાળવી રાખવા માટે આરબીઆઈ (RBI) એ ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ એક સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું.

આરબીઆઈએ સ્પષ્ટ કર્યું કે:

          HDFC બેંક દેશની સિસ્ટમેટિકલી મહત્વપૂર્ણ બેંક (D-SIB) છે અને તેની નાણાકીય સ્થિતિ અત્યંત મજબૂત છે.

          અત્યાર સુધીના સામયિક મૂલ્યાંકન (Periodical Assessment) મુજબ બેંકના ગવર્નન્સ કે કામકાજમાં કોઈ ચિંતાજનક બાબત ઓન-રેકોર્ડ જોવા મળી નથી.

          બેંક પાસે પૂરતી મૂડી અને લિક્વિડિટી (નાણાકીય પ્રવાહિતા) ઉપલબ્ધ છે.

📉 બજારમાં શું અસર થઈ? (Market Reaction)

માર્કેટ ઓપન થતાંની સાથે જ રોકાણકારોમાં ગભરાટનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો. HDFC બેંકનો શેર જે અગાઉ મજબૂત સ્થિતિમાં હતો, તે અચાનક 2% જેટલો તૂટી ગયો હતો. બેંકના માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનમાં પણ આ ઘટાડાને કારણે કરોડો રૂપિયાનું ધોવાણ થયું છે, જેની સીધી અસર નિફ્ટી (Nifty) અને બેંક નિફ્ટી (Bank Nifty) ઇન્ડેક્સ પર પણ જોવા મળી છે રોકાણકારો (Investors) માટે નિષ્ણાતોની સલાહ

માર્કેટ એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે આવી મોટી સંસ્થાઓમાં આંતરિક ઓડિટ અને તપાસ એક સામાન્ય પ્રક્રિયાનો ભાગ પણ હોઈ શકે છે.

એક્સપર્ટ વ્યુ: "મોટી બેંકોમાં જ્યારે પણ આવા અહેવાલો આવે છે ત્યારે શોર્ટ-ટર્મ (ટૂંકા ગાળા માટે) શેરમાં પ્રોફિટ બુકિંગ કે ઘટાડો જોવા મળતો હોય છે. રોકાણકારોએ ગભરાઈને નિર્ણય લેવાને બદલે બેંકના સત્તાવાર સ્પષ્ટીકરણ (Official Clarification) ની રાહ જોવી જોઈએ."