વૈશ્વિક બજારમાં ભૂકંપ: ડોલરની આક્રમક તેજી વચ્ચે સોનામાં મોટો કડાકો, કિંમત $4,000ની સપાટી નીચે સરકી; જાણો તમારા ખિસ્સા પર શું અસર થશે?

વૈશ્વિક કોમોડિટી માર્કેટમાંથી આ સમયના સૌથી મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં જોરદાર કડાકો જોવા મળ્યો છે, જેના કારણે કિંમતો મનોવૈજ્ઞાનિક અને ઐતિહાસિક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતા $4,000 પ્રતિ ઔંસના સ્તરની નીચે સરકી ગઈ છે. યુએસ ડોલર (US Dollar) માં જોવા મળી રહેલી રેકોર્ડબ્રેક તેજી અને અમેરિકી સેન્ટ્રલ બેંક 'ફેડરલ રિઝર્વ' (Fed) દ્વારા વ્યાજદરમાં અપેક્ષા કરતાં વહેલો વધારો કરવાની અટકળોને કારણે સોનાના રોકાણકારોમાં ભારે ગભરાટનો માહોલ છે.

છેલ્લા કેટલાક સમયથી સતત નવી ઊંચાઈઓ સર કરી રહેલું સોનું હવે પ્રોફિટ બુકિંગ અને વૈશ્વિક દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે. ચાલો સમજીએ આ આખા ઘટનાક્રમને વિગતવાર.

સોના અને અન્ય કિંમતી ધાતુઓના આજના લેટેસ્ટ ભાવ (Global Market Rates)

બુધવારના ટ્રેડિંગ સેશનમાં સોના સહિત અન્ય તમામ કિંમતી ધાતુઓમાં ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી હતી:

સ્પોટ ગોલ્ડ (Spot Gold): આંતરરાષ્ટ્રીય હાજર બજારમાં સ્પોટ ગોલ્ડ 2.6% ના મોટા ઘટાડા સાથે $4,007.72 પ્રતિ ઔંસ પર આવી ગયું હતું. ટ્રેડિંગ દરમિયાન એક સમયે તે $4,000 ની સપાટી તોડીને નીચે પણ હેડલાઈન થયું હતું. તમને જણાવી દઈએ કે છેલ્લા 6 ટ્રેડિંગ સેશનમાંથી 5 સેશનમાં સોનામાં ઘટાડો નોંધાયો છે.

ગોલ્ડ ફ્યુચર્સ (US Gold Futures): યુએસ ગોલ્ડ ફ્યુચર્સ પણ પાછળ રહ્યું ન હતું અને તે 3% ના તોતિંગ ઘટાડા સાથે $4,026.90 પર બંધ થયું હતું. સોનું સતત ત્રણ અઠવાડિયાથી સાપ્તાહિક નુકસાન તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

ચાંદી અને પ્લેટિનમની સ્થિતિ: સોનાના આ ઘટાડા વચ્ચે ચાંદીના રોકાણકારો માટે થોડી રાહત રહી હતી. ગઈકાલે 5% તૂટ્યા બાદ, આજે ચાંદી (Silver) 0.8% રિકવર થઈને $61.12 પ્રતિ ઔંસ પર પહોંચી હતી. બીજી તરફ, પ્લેટિનમ (Platinum) 1.2% ઘટીને $1,634.81 પર આવી ગયું હતું.

ઔદ્યોગિક ધાતુઓ (Copper): વૈશ્વિક આર્થિક સુસ્તીની અસર કોપર પર પણ દેખાઈ છે. લંડન મેટલ એક્સચેન્જ (LME) પર બેન્ચમાર્ક કોપર ફ્યુચર્સ 0.3% ઘટીને $13,343.88 પ્રતિ ટન રહ્યું હતું, જ્યારે યુએસ કોપર ફ્યુચર્સ 0.6% ઘટીને $6.10 પ્રતિ પાઉન્ડ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું.

સોનાના ભાવ આટલી ઝડપથી ઘટવા પાછળના 4 મુખ્ય કારણો

બજારના વિશ્લેષકોના મતે સોનાના ગ્રાફમાં આ મોટો કડાકો કોઈ એક કારણથી નથી આવ્યો, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે બનેલી 4 મોટી ઘટનાઓ જવાબદાર છે:

1. ડોલર ઇન્ડેક્સ (DXY) 13 મહિનાની સર્વોચ્ચ સપાટીએ

યુએસ ડોલર ઇન્ડેક્સ (DXY) બુધવારે મજબૂત થઈને 13 મહિનાના સૌથી ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયો છે. વૈશ્વિક નિયમ છે કે જ્યારે પણ અમેરિકી ડોલર મજબૂત થાય છે, ત્યારે સોના પર દબાણ આવે છે. ડોલર મોંઘો થવાને કારણે ભારત, યુરોપ અને અન્ય દેશોના ખરીદદારો માટે સોનું ખરીદવું મોંઘું બને છે, જેના લીધે વૈશ્વિક સ્તરે તેની ફિઝિકલ ડિમાન્ડ (માંગ) ઘટી જાય છે.

2. યુએસ ફેડરલ રિઝર્વની 'હાઉકિશ' (કડક) નીતિઓ

ગયા અઠવાડિયે મળેલી ફેડરલ રિઝર્વની પોલિસી મીટિંગ બાદ સેન્ટ્રલ બેંકના અધિકારીઓના નિવેદનો ખૂબ જ આક્રમક રહ્યા છે. બજાર હવે એવી ગણતરી માંડી રહ્યું છે કે ફેડરલ રિઝર્વ આગામી જુલાઈ અથવા સપ્ટેમ્બર મહિના સુધીમાં વ્યાજદરમાં વધારો (Rate Hike) કરી શકે છે. ડિસેમ્બર સુધીમાં વધુ એક વધારાની શક્યતા 70% જેટલી દેખાઈ રહી છે.

સરળ શબ્દોમાં સમજો: સોનું એ એક 'Non-Yielding Asset' છે, એટલે કે સોનામાં રોકાણ કરવાથી ફિક્સ વ્યાજ કે ડિવિડન્ડ મળતું નથી. જ્યારે બેંકો વ્યાજદર વધારે છે, ત્યારે લોકો સોનામાંથી પૈસા કાઢીને બોન્ડ્સ અથવા ફિક્સ ડિપોઝિટમાં રોકાણ કરવા લાગે છે કારણ કે ત્યાં વધુ વ્યાજ મળે છે.

3. મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં તણાવ હળવો થવો

ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tensions) જેમ કે યુદ્ધની સ્થિતિમાં લોકો સોનાને સૌથી સુરક્ષિત રોકાણ (Safe Haven) માને છે. પરંતુ, તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી રાજદ્વારી વાટાઘાટોમાં મોટી પ્રગતિ થઈ હોવાના સંકેત મળ્યા છે. 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' (Strait of Hormuz) માંથી ક્રૂડ ઓઈલ અને એનર્જી સપ્લાય સામાન્ય થવાની આશા વધી છે. યુદ્ધનો ભય ઓછો થતાં જ સોનામાં સેફ-હેવન પ્રીમિયમ ઘટવા લાગ્યું છે.

4. પ્રોફિટ બુકિંગનું દબાણ

સોનાના ભાવો લાંબા સમયથી ખૂબ ઊંચા સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યા હતા. આવી સ્થિતિમાં મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) અને ટ્રેડર્સે નીચલા સ્તરે ખરીદેલું સોનું ઊંચા ભાવે વેચીને પોતાનો નફો વસૂલવાનું (Profit Booking) શરૂ કર્યું છે, જેનાથી બજારમાં સપ્લાય વધી ગઈ છે.

એક્સપર્ટ્સ ઓપિનિયન: નિષ્ણાતોનું શું માનવું છે?

પ્રખ્યાત આંતરરાષ્ટ્રીય બેંક ING ના માર્કેટ એનાલિસ્ટ્સએ આ સ્થિતિ પર ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું છે કે:

"અમેરિકી ડોલરની મજબૂતી અને લાંબા સમય સુધી વ્યાજદરો ઊંચા રહેવાની આશંકાઓ અત્યારે સોના પર હાવી થઈ ગઈ છે. જો કે ભૌગોલિક જોખમો હજુ પણ સંપૂર્ણપણે ટળ્યા નથી, તેમ છતાં ટૂંકા ગાળામાં સોનાની ચાલ ફેડરલ રિઝર્વના નિર્ણયો અને યુએસ બોન્ડ યીલ્ડ પર જ નિર્ભર રહેશે, જેના કારણે કિંમતોમાં હજુ પણ થોડો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે."

હવે આગળ શું? રોકાણકારોએ કયા ડેટા પર નજર રાખવી જોઈએ?

જો તમે સોનામાં નવું રોકાણ કરવાનું વિચારી રહ્યા છો અથવા તમે ઓપ્શન ટ્રેડર છો, તો ગુરુવારનો દિવસ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ગુરુવારે અમેરિકાના PCE (Personal Consumption Expenditures) ફુગાવાના (Inflation) આંકડા જાહેર થવાના છે. ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદર વધારશે કે ઘટાડશે તેનો નિર્ણય આ જ ડેટાના આધારે લેવામાં આવે છે. જો મોંઘવારીના આંકડા અપેક્ષા કરતાં વધુ આવશે, તો સોનામાં હજુ મોટો ઘટાડો આવી શકે છે.